Havo 4-5, vwo 4-6 Workshop 'Fossielen en evolutie'

Fossiel en evolutie

Construeer zelf evolutielijnen en stambomen: wat vertellen fossielen jou over evolutie en levenswijze? Bekijk en vergelijk echte fossielen en modellen van kiezen, poten en schedels van vijftig miljoen jaar geleden tot nu. Hoe veranderden paard-, olifant- en mensachtigen door de tijd en waardoor? 

Ervaar hoe een onderzoeker informatie haalt uit fossielen.

Informatie over praktische zaken als parkeren, kluisjes en huisregels vind je hier

Reserveer hier de workshop 'Fossielen en evolutie'.

  • Workshop
  • havo/vwo 4, 5, 6
  • Duur: 120 minuten
  • Aantal leerlingen: maximaal 36
  • Ruimtes: tentoonstelling ‘De vroege mens’, 'De ijstijd' en Werkplaats 'Toen'
  • Vanuit school: één begeleider per 20 leerlingen
  • Vanuit Naturalis: twee educatieve begeleiders
  • Doel: Leerlingen zien hoe paard-, olifant- en mensachtigen door tijd zijn geëvolueerd. Ze redeneren over oorzaken van deze veranderingen. Ze ontdekken welke kennis wetenschappers uit fossielen halen en dat er voortschrijdend inzicht is in de evolutie van organismen.
  • Kernwoorden: evolutie, fossielen, geologische tijdschaal, stamboom, wetenschap, kiezen, schedels, botten

Verloop van het programma
in het museum

Het programma bestaat uit drie onderdelen, de hieronder gehanteerde tijdsplanning is een indicatie.

0-45 min: in workshopruimte
Leerlingen krijgen sets met fossiele kiezen en poten van paard- en olifantachtigen. Ze determineren de kiezen of poten met een determinatietabel. Ze leggen een naamkaartje met ouderdom bij elk fossiel. Dan krijgen leerlingen een uitklapkaart met een tijdschaal van het Paleoceen tot het heden. Op de kaart is zichtbaar hoe tropische bossen uit het verleden langzaam plaats maakten voor grotere grasvlaktes. Leerlingen leggen de kiezen en botten op grote stamboomposters. Ze zien o.a. hoe kiezen groter en hoogkroniger werden en meer richels kregen. Ook zien ze hoe paardenpoten groter werden en steeds minder tenen kregen. Samen bespreken ze mogelijke oorzaken van deze veranderingen.

45 - 75 min: in museum
Dan is er tijd voor een half uur in de tentoonstelling. Leerlingen bezoeken zelfstandig de zalen De ijstijd en De mens. Een kaart met suggesties helpt ze de mooiste highlights te vinden en na te denken over deze bijzondere fossielen. Ze ontdekken ijstijddieren, zoals een enorm mammoetskelet, reuzenhert en grottenbeer, maar ook het wereldberoemde schedelkapje, kies, dijbeen en schelp van Homo erectus gevonden door de Nederlandse arts Eugène Dubois. 

75 -  120 min: in workshopruimte
Terug in de workshopruimte onderzoeken leerlingen de evolutie van de mens. Ze vergelijken schedels van mensachtigen. Ze benoemen primitieve en moderne kenmerken. Hierna plaatsen ze de schedels op een stamboom. Wat zien ze gebeuren? Waardoor groeide onze herseninhoud en werden onze jukbogen kleiner? Verschillende stenen werktuigen, van chopper tot bijl, laten zien hoe de mens ook steeds handiger werd met het vervaardigen van gereedschap.