Het beheren van een gigantische wetenschappelijke collectie betekent niet alleen dat we nieuwe objecten verzamelen voor wetenschappelijk onderzoek, maar ook dat we de bestaande collectie kritisch moeten blijven evalueren. Soms betekent dit dat we afscheid moeten nemen van bepaalde stukken. Dit proces noemen we vervreemding of ontzamelen.
Waarom en hoe we ontzamelen
Een object wordt nooit zomaar weggedaan. Afstoten gebeurt uitsluitend wanneer een object geen wetenschappelijke, educatieve of museale waarde meer heeft voor onze collectie. Denk hierbij aan objecten die onherstelbaar beschadigd zijn, aan duplicaten, of objecten waarvan essentiële gegevens (zoals vindplaats en datum) ontbreken. Wanneer we besluiten te ontzamelen, volgen wij net als andere musea in Nederland een zorgvuldig traject:
Toestemming van de eigenaar: De collectie in Naturalis is eigendom van de Staat der Nederlanden. Wij kunnen dus niet zomaar zelf besluiten iets af te stoten. Voor elke ontzameling vragen wij eerst officieel toestemming aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Een voorgenomen vervreemding wordt door de RCE vervolgens openbaar aangekondigd in de Staatscourant (voorbeeld).
- De LAMO-procedure: Zodra we toestemming hebben, volgen wij de Leidraad Afstoting Museale Objecten, een belangrijke richtlijn van de Museumvereniging. Het uitgangspunt hiervan is 'herbestemming'. Af te stoten objecten worden via een nationale database eerst aangeboden aan andere geregistreerde musea in Nederland.
- Vernietiging: Als blijkt dat geen enkel ander museum of instituut (waaronder wetenschappelijke zusterinstituten in het buitenland) interesse heeft om de objecten over te nemen, of als het object in te slechte staat is, gevaarlijke stoffen bevat of van onbekende herkomst is, wordt het vernietigd.
Waarom we geen collectieweggeven of verkopen
Het lijkt misschien zonde om een bot, schelp of mineraal te vernietigen als het museumpubliek, een basisschool of privéverzamelaar er nog blij mee gemaakt kan worden. Toch verkopen of schenken wij uit principe nooit collectiemateriaal aan derden. Dat doen om de volgende redenen:
- Gezondheid en veiligheid: In het verleden was het wereldwijd gebruikelijk om natuurhistorische collecties te beschermen tegen insecten of schimmels met behulp van giftige stoffen, zoals kwik en arseen. Omdat we van veel historische objecten niet precies weten óf en hoe ze zijn behandeld, kunnen we de veiligheid buiten onze gecontroleerde museumdepots niet garanderen. Het risico voor de gezondheid in bijvoorbeeld een huiskamer of klaslokaal is simpelweg te groot.
- Strenge (inter)nationale wetgeving: Veel plant- en diersoorten in onze collectie zijn streng beschermd, bijvoorbeeld via het internationale CITES-verdrag of de nationale Omgevingswet. Het overdragen van dit materiaal is aan strenge regels gebonden en vaak illegaal zonder de juiste (complexe) ontheffingen.
- Ethische richtlijnen: Naturalis volgt strikt de ethische code van de International Council of Museums (ICOM) en verkoopt of schenkt geen collectiemateriaal aan particulieren. Hiermee beschermen wij het vertrouwen van schenkers en voorkomen we dat Naturalis de markt in natuurhistorisch erfgoed stimuleert. Daarnaast is de collectie deels met publiek geld opgebouwd; het weggeven of commercialiseren hiervan past niet bij onze maatschappelijke rol.
Houden aande spelregels
Als wetenschappelijk instituut willen we verantwoord en betrouwbaar omgaan met de collectie, ook om het vertrouwen van onze (toekomstige) schenkers en internationale partners te behouden. Door ons aan deze spelregels te houden, waarborgen we de integriteit, veiligheid en wetenschappelijke waarde van de nationale natuurhistorische collectie. Nu en in de toekomst.