Varend planktonlab op de Atlantische oceaan - Naturalis Biodiversity Center

NCB Naturalis

NICO: Varend planktonlab op de Atlantische oceaan

Geplaatst op 15-01-2018 door Lisette Mekkes

PhD-student Lisette Mekkes vertelt over de NICO-expeditie en haar onderzoek naar plankton op zee!

Enorm voldaan kwam ik afgelopen 12 november terug in Nederland na een oceaanexpeditie van 45 dagen vanuit Engeland naar de Falkland eilanden. Een reis van 15,000 km, waar ik samen met Katja Peijnenburg, mijn PhD begeleidster, en Debbie Wall-Palmer, mijn naaste collega en mede-slakkenliefhebster, succesvol onderzoek heb gedaan naar ‘vleugelslakken’. Dat zijn zeeslakjes van zo’n millimeter groot, die met behulp van ‘vleugeltjes’ door de open oceaan kunnen zwemmen. Tijdens mijn 4-jaar durende promotieonderzoek ga ik het leven van deze bijzondere diertjes in kaart proberen te brengen. Met name hoe ze hun kalkschelp bouwen, maar ook hoe ze deze in stand houden in een door klimaatsverandering verzurende oceaan.

Een kleurrijk planktonmonster onder de microscoop. De langgerekte schelpjes zijn vleugelslakken.

Net een dag terug van deze lange reis, kwam onverwachts een nieuwe kans om mijn geliefde vleugelslakjes te onderzoeken. Ditmaal niet van noord naar zuid in de Atlantische oceaan, maar van oost naar west: van de Canarische eilanden naar Curaçao. Slaapgebrek, zeeziekte, hard werken… Ja, graag! Direct heb ik de kans om het onderzoek uit te bouwen dat ik heb uitgevoerd tijdens de afgelopen vaartocht met beide handen gegrepen. Deze huidige oceaan expeditie, “Netherlands Initiative Changing Oceans”, oftewel NICO, is georganiseerd door het NWO en het NIOZ met als doel de effecten van klimaatsverandering op de oceaan te bestuderen. Omdat mijn onderzoek daar perfect onder valt, ben ik één van de gelukkige wetenschappers die mag varen.

Foto: Andere planktonsoorten. Links een jonge zee-olifant, rechts een baby inktvisje, beiden behorend tot de mollusken (weekdieren).

Deze in totaal 7 maanden durende expeditie wordt gevaren op de Pelagia, het enige oceaanwaardige Nederlandse wetenschapsschip. Op 11 December begon de NICO-expeditie en voer de Pelagia weg van Texel naar de Canarische eilanden, waarna het oversteekt naar het Caraïbisch gebied (de tocht waar ik nu op zit). Daar zal het vervolgens langs verschillende eilanden varen. Vanaf de Bahama’s zal er opnieuw een oversteek worden gemaakt naar Ierland en de Azoren, waarbij het uiteindelijk weer op Texel eindigt. Het traject van de Canarische eilanden naar Curaçao begon al op 28 december, dus binnen korte tijd heb ik mijn varende planktonlab moeten voorbereiden; onderzoeken uitschrijven, werkprotocollen opstellen en natuurlijk alle materialen bij elkaar verzamelen. Dit moet grondig gebeuren; als je het namelijk niet aan boord hebt, kan je het nergens meer kopen. Je kan het je dus niet permitteren iets te vergeten als je midden op de oceaan dobbert!

Inmiddels varen we over de “mid-Atlantic ridge” en verzetten we veel wetenschappelijk werk in een geweldig multidisciplinair team. Van het monsteren van de diepzeebodem, tot het verzamelen van DNA uit het water, het vangen van plankton en het filteren van Saharastof uit de lucht... Samen met mijn promotor Geert-Jan Brummer en masterstudent Livia Sinigaglia zet ik zogenaamde “multinetten” uit waarmee ik vleugelslakken en ander zoöplankton vang op precieze diepte-intervallen. Zo kan ik erachter komen op welke diepte vleugelslakken leven, waar ze hun kalkschelpjes bouwen en tot welke diepte ze elke 24 uur migreren. Daarnaast zit ik uren achter mijn microscoop om naar alle wonderlijke beestjes te kijken die we vangen, vleugelslakken uit te sorteren en foto’s te maken. Ook heb ik experimenten lopen die tot nu toe succesvol gaan. Niets maakt mij zo gelukkig dan te zien dat ‘mijn’ vleugelslakken blij rondzwemmen in de imitatie-oceaantjes die ik voor ze heb gemaakt (oftewel grote snoeppotten - je wordt behoorlijk creatief als wetenschapper). We hebben momenteel best wat golven; hoe hoger, des te mooier ik het vind, maar om mijn werk achter de microscoop te kunnen blijven uitvoeren zonder ziek te worden, neem ik uit voorzorg toch wel wat zeeziekte pillen…

Foto: Masterstudent Livia Sinigaglia en ik bezig met het loskoppelen van het cod-end waar alle plankton in geconcentreerd wordt als het net tot zo’n 100 meter diepte wordt uitgezet.

Foto: Een groep Atlantische dolfijnen zwommen plotseling voor de boeg!