Vliegend hert
Onderzoek uitgevoerd in het kader van de inhaalslag Vliegend hert in opdracht van het ministerie van LNV
Te citeren als: Smit, J.T. 2004. Vliegend hert. www.naturalis.nl/vliegendhert
Voor meer informatie zie downloads.
Laatste update 30 mei 2006
Het vliegend hert is de grootste Nederlandse kever. Vooral de mannetjes spreken tot de verbeelding, met hun immense gewei-vormige kaken en hun grootte tot wel 9 centimeter (fig. 1). Deze indrukwekkende kaken worden slechts gebruikt om rivaliserende mannetjes en gewillige vrouwtjes te imponeren en niet om mee te eten. De vrouwtjes zien er minder opvallend uit, ze missen deze markante kaken en zijn veelal een stuk kleiner (fig. 2). Het vliegend hert heeft zijn naam te danken aan die imposante kaken van de mannetjes die lijken op een hertengewei. Ook de wetenschappelijk naam is hiervan afgeleid: Cervus is de geslachtsnaam voor herten, de wetenschappelijk naam voor edelhert is Cervus elaphus.
 |
| Fig. 1. Mannetje van het vliegend hert. Foto en copyright René Krekels. |
|
 |
| Fig. 2. Vrouwtje van het vliegend hert. Foto en copyright René Krekels. |
|
Bescherming
Er zijn twee Europese wetten waarin de bescherming van het Vliegend hert geregeld is: de Conventie van Bern uit 1979 en de Habitatrichtlijn, waarvan gebiedsbescherming geëffectueerd wordt via Natura 2000. Het Vliegend hert is opgenomen in annex 3 van de Bern Conventie. Dat wil zeggen dat iedere lidstaat regels moet vaststellen die ervoor moeten zorgen dat populaties van deze soorten niet in gevaar komen. In Nederland heeft dat voor de doelstelling gezorgd dat van alle beschermde soorten die in 1982 in ons land voorkwamen er in 2020 levensvatbare populaties aanwezig moeten zijn, om zo duurzame instandhouding te waarborgen. Het Vliegend hert is in de Habitatrichtlijn opgenomen in bijlage 2. Voor deze soorten geldt een lidstaatoverstijgend gemeenschappelijk belang en is het aanwijzen van speciale beschermingszones vereist. De soorten van de Habitatrichtlijn zijn in Nederland integraal overgenomen in de Flora- en faunawet en genieten op die manier wettelijke bescherming. In oktober 2005 is de nieuwe Natuurbeschermingswet in werking getreden en zijn de natuurgebieden uit de Europese Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn in de nationale wetgeving verankerd.
Waarnemingen
Een ontmoeting met dit dier, zeker met een mannetje, blijft velen meestal helder voor de geest staan. We willen alle mensen die ooit zo'n ervaring hebben gehad, evenals alle mensen die in de toekomst zo'n ervaring mogen ondergaan, vragen om deze belevenissen en ervaringen op te schrijven en door te geven. Op die manier kunnen wij proberen om met behulp van al die waarnemingen zinvolle suggesties te doen met betrekking tot het behoud van deze soort in ons land.
Voorkomen
Het vliegend hert is, voor de ontwikkeling van haar larven, afhankelijk van door schimmels aangetast rottend eikenhout. Vroeger was dit aanwezig in de vorm van langzaam wegkwijnende zeer oude eiken. Deze zijn er al lang niet meer in Nederland. De plaatsen waar de soort de laatste 200 jaar heeft kunnen overleven in ons land zijn de plekken waar dit type hout min of meer kunstmatig aanwezig was. Veelal in de vorm van hakhout cultuur. Hier bleven stompen staan die uiteindelijk wegrotten. Het verspreidingsgebied is daardoor beperkt.
Meer over de verspreiding van het vliegend hert in Limburg -->
Fig. 3. De vier kernverspreidingsgebieden van
het vliegend hert in Nederland.
Herkenning
Het herkennen van een vliegend hert is vrij eenvoudig, dit geldt zeker voor de mannetjes. Er zijn echter nog een aantal andere kevers die ook erg groot kunnen worden. Hiernaast zijn enkele soorten afgebeeld die verschillende keren zijn aangezien voor een vliegend hert.
- Meikever (fig. 4): Deze soort kan in de maanden mei en juni soms in aantal aanwezig zijn. Ze worden nogal eens vliegend waargenomen.
- Neushoornkever (fig. 5): Deze soort komt in Nederland voor in de buurt van composthopen waar de larven leven.
- Klein vliegend hert (fig. 6): Deze soort is een stuk kleiner en daardoor minder robuust gebouwd.
Plek
Het vinden van een vliegend hert in het veld is minder makkelijk. Veelal zijn het toevallige ontmoetingen. De beste kans heeft men in oude rijke loofbossen, met oude eiken en het liefst dood en rottend eikenhout. De volwassen exemplaren drinken graag van het wondvocht van eikenbomen en zijn daardoor relatief vaak op boomstammen te vinden. Het zoeken ernaar kan het beste gedaan worden door de eikenstammen af te zoeken naar deze bloedende plekken, vaak duidelijk zichtbaar als donkere plekken op de stam. Ook willen de mannetjes op warme, zwoele, zomeravonden nogal eens rondvliegen op zoek naar vrouwtjes (fig. 7). De beste periode om deze dieren aan te treffen is van eind juni tot midden augustus (fig. 8).
 |
| Fig. 7. Een vliegend mannetje van het vliegend hert. Foto en copyright René Krekels. |
 |
| Fig. 8. Aantallen waarnemingen per decade weergegeven. De getallen achter de maanden geven de decaden van de betreffen maand weer. |
Vliegende herten en bosranden
Nederland ligt aan de rand van het verspreidingsgebied van het vliegend hert. Vermoedelijk bevinden de broedplaatsen van deze dieren zich niet in de dichte (eiken)bossen zelf, maar eerder in halfopen landschappen zoals bosranden of houtwallen. In de bossen zelf is de temperatuur waarschijnlijk te laag voor de larven om zich goed te kunnen ontwikkelen. In bosranden en houtwallen die op het zuiden gericht zijn heeft de zon meer vrij spel waardoor de temperatuur hoger is en de larven betere kansen hebben. Voor meer informatie over het natuurvriendelijk beheer van bosranden zie het boek Bosrandbeheer voor vlinders en andere ongewervelden (Veling e.a. 2004, KNNV uitgeverij).
Waarnemingen doorgeven
Het doorgeven van waarnemingen kan op verschillende manieren.
De gegevens die in ieder geval genoteerd moeten worden zijn, naast het gegeven dat het om een vliegend hert gaat:
- of het een mannetje of een vrouwtje is
- het aantal individuen
- de datum
- de vindplaats, zo nauwkeurig mogelijk en het liefst voorzien van coördinaten
- de waarnemer
Bovendien is het handig om een telefoonnummer of e-mail adres te noteren van de waarnemer zodat er contact opgenomen kan worden indien er onduidelijkheid is over enig detail.
De waarnemingen kunnen per e-mail gestuurd worden naar: eis@naturalis.nl
of per post naar:
EIS-Nederland, Antwoordnummer 10430, 2300 WB Leiden (geen postzegel nodig).
| Broedstoven |
|
Fig. 9. Larf van het vliegend hert.
Foto en copyright Gerrit Rekers. |
Broedstoven, een steuntje in de rug.
Op plekken waar een populatie aanwezig is kunnen de dieren geholpen worden door kunstmatig het aanbod aan dood eikenhout te verhogen. Op de veluwe zijn reeds positieve resultaten behaald met het ingraven van eikenhouten schaaldelen (het afvalhout van een boomstam die verzaagd wordt tot planken). Deze zogenaamde hertenstoven, bestaan uit eikenhout (stobben, stammen, takken, schaaldelen e.d.) die (gedeeltelijk) ingegraven zijn. Soms worden deze nog overdekt met houtsnippers / eikenhaksel. Uiteindelijk wordt dit hout aangetast door schimmels en zo ontstaat een goede ontwikkelingsplek voor de larven (fig. 9). De eerste positieve resultaten werden al binnen 3 jaar behaald. |
Meer informatie
Meer informatie over de larven van het Vliegend hert -->
Het vliegend hert in Limburg -->
Rapporten en artikelen, downloads -->
Ongewervelden en beleid -->
Externe links
Een zeer uitgebreide en informatieve site over het vliegend hert in Engeland, met informatie over broedstoven: http://maria.fremlin.de/stagbeetles/index.html
Europa en natuurbescherming: http://europa.eu.int/comm/environment/nature/home.htm
Nederland en natuurbescherming: http://www.rivm.nl/milieuennatuurcompendium/nl/x-nl-1-f.html
Het vliegend hert op de Veluwe: www.natuurrondleidingen.nl
Boek: Bosrandbeheer voor vlinders en andere ongewervelden; te bestellen bij de KNNV: www.knnvuitgeverij.nl
